Trong tiến trình lịch sử, vùng đất Quảng Nam được hình thành trên con đường phát triển về phương Nam của nhiều thế hệ người Việt. Trước khi trở thành một đơn vị hành chính của nước Đại Việt, Quảng Nam đã có một quá trình phát triển lâu đời.

Các công trình nghiên cứu khảo cổ học tại Bàu Dũ (huyện Núi Thành), Quế Lộc (huyện Quế Sơn), Đồi Vàng (huyện Đại Lộc), Tiên Hà (huyện Tiên Phước), Tabhing (huyện Nam Giang), Hậu Xá (Hội An) ... đã chứng minh sự có mặt rất sớm của con người ở vùng đất này cách đây khoảng 6000 năm. Đồng thời, ở Quảng Nam cũng tìm thấy dấu tích văn hoá thời kỳ kim khí ở thiên niên kỷ thứ nhất trước Công Nguyên, đó là nền văn hoá hậu Sa Huỳnh, sau đó được các bộ tộc Champa kế thừa và sáng tạo ra nền văn hoá hết sức độc đáo với những kinh đô, đền đài, thành quách uy nghi, tráng lệ như Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương, Khương Mỹ, Bàng An, Chiên Đàn ...

Năm 1306, vua Champa là Chế Mân cắt 2 châu Ô - Lý làm sính lễ cho vua Trần Anh Tông khi cưới công chúa Huyền Trân về làm hoàng hậu vương quốc Champa. Đến năm 1471, dưới thời vua Lê Thánh Tông (Hồng Đức năm thứ 2), thành lập Quảng Nam thừa tuyên đạo của nước Đại Việt. Danh xưng Quảng Nam bắt đầu có từ đó trong lịch sử mở nước của tiền nhân. Qua nhiều lần điều chỉnh địa giới và tên gọi: xứ Quảng Nam vào năm 1490, trấn Quảng Nam vào năm 1520, dinh Quảng Nam vào năm 1602, đến năm 1832 (Minh Mạng thứ 13) đổi thành tỉnh Quảng Nam cho đến năm 1945. Thời kỳ sau 1945, Quảng Nam lại thêm nhiều lần điều chỉnh địa giới và tên gọi.

Năm 1952, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã sát nhập Quảng Nam và Đà Nẵng thành một đơn vị hành chính là tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Sau hiệp định Genève (1954), miền Nam - Việt Nam bị đặt dưới sự cai trị của chính quyền Sài Gòn, năm 1962 vùng đất này bị chia thành hai đơn vị hành chính: tỉnh Quảng Nam và tỉnh Quảng Tín. Cũng trong thời gian trên, Uỷ ban kháng chiến Quảng Nam - Đà Nẵng chia tỉnh thành 2 đơn vị hành chính: tỉnh Quảng Nam và tỉnh Quảng Đà. Sau khi miền Nam hoàn toàn thống nhất (1975), tỉnh Quảng Nam và tỉnh Quảng Đà sát nhập thành tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Đến năm 1997, tại kỳ họp thứ 9 của Quốc hội khoá X, tỉnh Quảng Nam được tái lập từ việc chia tách tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng thành hai đơn vị hành chính trực thuộc trung ương: thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam.